برنامه ریزی شهری

 ۱- مقدمه

تمامی افراد معلول کشورهای در حال توسعه جهان، از میزان شیوع بالای فقر و عدم دسترسی به فرصت­های برابر اجتماعی و اقتصادی رنج می­برند. تلاش برای کاهش فقر معلولین، از طریق بهبود قابلیت دسترسی با تمرکز بر روی مناسب­سازی فضاهای عمومی شهری بویژه حمل و نقل شهری صورت پذیرفته است. بنابراین نیازهای اساسی معلولین از جمله تحرک، نیازهای حسی و حرکتی آنان نباید در فضاهای شهری نادیده گرفته شوند.

آگاهی­های بین­المللی در ارتباط با علل و پیامدهای ناشی از ناتوانی و معلولیت در حال افزایش است. مؤسسه­های خیریه و دولت­ها  به­طور فزاینده­ای در کشورهای در حال توسعه بودجه­های مربوط به ساخت مناطق غیر فعال و عدم قابلیت دسترسی برای افراد معلول را مورد هدف قرار داده­اند. با این حال هنوز میزان آگاهی، آموزش و ارائه راه­حل­های منطقی در کشورهای در حال توسعه برای بهبود قابلیت دسترسی برای معلولین وجود ندارد تا کشورهای مشابه نیز تمایل به ادامه آن داشته باشند. راه­حل­ها و دستورالعمل­های ارائه شده در کشورهای در حال توسعه یا مقرون به صرفه نیستند یا اینکه منابع در این کشورها به شدت محدود می­باشند. گروه تحقیقاتی بریتانیا برای کمک به گسترش و توسعه بین­المللی قابلیت دسترسی، برنامه­های مربوط به ارزیابی وضع موجود قابلیت دسترسی و نیازهای متنوع افراد دارای معلولیت در فضاهای شهری عمومی در کشورهای مورد مطالعه را به عهده گرفته است و بودجه این تحقیقات را نیز متقبل گردیده است.

تیم تحقیقات مشکلات را شناسایی کرده و عملکرد کشورهای مورد مطالعه را در ارتباط با دسترسی افراد معلول به فضاهای شهری را مورد برسی و ارزیابی قرار داده و همچنین،  بهترین شیوه­های اجرا شده در اروپا، امریکای­لاتین و آفریقای­جنوبی را به عنوان مدل به کار گرفته است. میزان آگاهی و دانش در ارتباط با نیازهای افراد معلول در فضاهای شهری و کاهش موانع مربوط به تحرک و دسترسی در مناطق شهری به طور گسترده­ای اشاعه یافته است. پروژه­های برنامه­ریزی شده تحت کنترل و ارزیابی کارشناسان و متخصصان شهری قرار می­گیرند و سپس با نظر کارشناسان در مناطق و فضاهای شهری اجرا می­گردند.

۲ – سابقه تحقیق

سازمان ملل­متحد قوانین فرصت­های برابر برای افراد دارای معلولیت را در سال ۱۹۹۴ تصویب کرد، که در آن، ارائه چارچوب­های بین­المللی که توسط مدافعان حقوق بشر و قانونگذاران برای حل مسائل ناتوانان و معلولین به کار گرفته شده و دستورالعمل­هایی را برای هدایت برنامه­های دسترسی برابر برای همه ارائه گردیده شده است. موسسه­های وام­دهنده مانند بانک توسعه (IDB) Inter – American و بانک جهانی، در پیشرفت و توسعه حل مسائل و مشکلات مربوط به معلولین و ناتوانان و مطرح­کردن سیاست­­های مربوط به حمل و نقل و بویژه پروژه­های مختلف شهری در این ارتباط نقش قابل­توجهی داشته­اند. این روند و فرایند توسط سازمان­هایی از جمله بریتانیا DFTD و سوئد SIDA ادامه یافت.

در کشورهای در حال توسعه تدارک خدمات برای افراد ناتوان و معلول هنوز هم تا حد زیادی تابع دولت و جامعه مدنی است. رویکرد حقوق بشر به معلولین و ناتوانان، مانند هر شهروند عادی است که حق دارد از فرصت­های اقتصادی و اجتماعی موجود در جامعه بهره­مند گردند. این فرآیند،  به­آرامی و آهستگی از سوی برخی از جوامع در حال توسعه پذیرفته شده است اگرچه این مهم نسبت به کشورهای توسعه­یافته بسیار کمتر صورت پذیرفته است. برخی از کشورهای در حال توسعه به ویژه در آمریکای لاتین و آسیا روش­هایی را در ارتباط با این رویکرد، یعنی پذیرفتن معلولین در جامعه مدنی و مناسب­سازی فضاهای شهری و حمل ونقل را در پیش گرفته­اند. برخی از این موارد مهم در نخستین گام مربوط به بهبود تحرک و دسترسی معلولین به فضاهای شهری می­باشد.

۳-  جامعه آماری

برآورد تعداد افراد دارای معلولیت به طور معناداری از کشوری به کشور دیگر متفاوت می­باشد ( جدول ۱ ). این تخمین­ها بر اساس داده­های سرشماری سازمان ملل  به­دست آمده است. سازمان ملل متحد برآورد کرده است که بین ۶ تا ۱۰ درصد از مردم کشورهای در حال توسعه هر کدام به گونه­ای معلول و ناتوان می­باشند       (Despouy, 1993).

جدول ۱ : میزان شیوع، نوع و علل معلولیت در کشورهای مورد مطالعه

 شیوع معلولیت در کشورهای در حال توسعه به عواملی لز قبیل، دسترسی پایین به مراقبت­های بهداشتی، فقر و اثرات جنگ­های مسلحانه مربوط می­گردد. برای مثال، مبارزه برای آزادی در آفریقای جنوبی میان سیاه­پوستان و گروه­های دیگر، معلولیت تعداد بیشماری از افراد را سبب گردید. معلولیت­های جسمی و بینایی نسبت به انواع دیگر معلولیت­ها در کشورهای مورد مطالعه غالب هستند. همچنین، می­توان به این نکته اشاره کرد که در هر زمان، تعداد بیشماری از افراد (۲۰ تا ۳۰ درصد) دچار اختلال در فضاهاتی شهری به دلایل نامناسب بودن فضاهای شهری و بالتبع آن دچار محدودیت­های تحرک و عدم دسترسی به فضاها، به­دلیل موانع محیطی می­­ردند. از جمله این افراد می­توان به معلولین، افرادی که دچار بیماری­های موقت می­گردند، زنان­باردار، کودکان و باربران کالا که در این ارتباط دچار اختلال در رفت و آمد می­شوند اشاره نمود (ECMT, 1999). جمعیت هدف که از پیشرفت­های قابلیت دسترسی بهره­مند می­شوند بسیار گسترده­تر از میزانی است که در جدول اشاره شده است.

۴ – برسی و ارزیابی نیازهای معلولین در مناطق شهری

اطلاعات کسب شده در ارتباط با موانع دسترسی و محدودیت تحرک در کشورهای مورد مطالعه به­طور مستقیم توسط خود معلولین به­دست آمده است. در هر یک از کشورهای مورد مطالعه محققان بین ۱۲۰ – ۱۵۰ فرد دارای معلولیت­های مختلف را به روش گروه متمرکز مورد برسی قرار دادند. به طور کلی، محدودیت­ها و مشکلات شناسایی شده و نیازها در ارتباط با فضاهای شهری در هر کدام از کشورها مشابه یکدیگر هستند و به­طور قابل­ملاحضه­ای مشابه مسائل و مشکلات فضاهای شهری در ارتباط با معلولین در کشورهای توسعه یافته می­باشند. در ابتدای کار تحقیقی که در افریقای جنوبی توسط استندبوری و هوگو در سال ۲۰۰۰  انجام گرفت اطلاعات خوبی از طیف وسیعی از افراد دارای معلولیت به دست آمد (Stanberry and Hugo, 2000).

 برخی از مسائل که به­ویژه در کشورهای مورد مطالعه در ارتباط با مناسب­سازی فضاهای شهری و سیستم حمل و نقل قابل توجه بودند عبارتند از :

۱ – بطور کلی مینی­بوس به نسبت اتوبوس (مینی بوس و تاکسی در افریقای جنوبی کوچک­تر از موزامبیک است و در موزامبیک کوچکتر از مکزیک می­باشد) دسترسی مناسب­تر و بهتری را  برای افراد دارای معلولیت فراهم می­نماید (به استثنای معلولین دارای صندلی چرخدار)، زیرا هم اندازه آن کوچکتر است و هم قادر است در همه جا و در هر زمان حضور یابد. به هر حال،  نحوه نگرش مردم و رفتار رانندگان، همچنین ازدحام و شلوغی از موانع عمده عدم استفاده معلولین از وسایل حمل و نقل عمومی می­باشند.

۲ – پیاده­روهای اکثر شهرهای مورد مطالعه دارای کف­پوش مناسب نیستند، ضعیف نگهداری می­شوند و یا توسط فروشندگان شلوغ می­شوند و تحرک عابران پیاده به­ویژه معلولین را محدود می­کنند. در هند موانع موجود در سطح خیابان و پیاده­رو برای معلولانی که از صندلی چرخدار استفاده می­کنند مسائل و مشکلاتی را بوجود می­آورد.

۳ – برخی ویژگی­های جغرافیایی مانند جاده­های شنی در ماپوتو (Maputo) و سطوح با شیب­ تند (دامنه­های شیب­دار) در بلانتایر (Blantyre) تحرک افراد معلول به­ویژه معلولانی که از صندلی چرخدار استفاده می­کنند را محدود و کند می­کنند.

۴ – برای مثال رانندگان در هند به مردم و افراد معلول زمان کافی برای سوار و پیاده­شدن از وسایل نقلیه را نمی­دهند و این مهم عدم ایمنی، راحتی و بطور کلی حمل و نقل را به خصوص برای ناتوانان و معلولین را مختل  می­نماید. بطور کلی می­توان به رانندگان و دستیاران آنان در ارتباط با سیستم حمل و نقل و معلولین آموزش داد و آگاهی آنان را در این رابطه ارتقاء بخشید.

۵ – طراحی وسایل حمل و نقل مناسب با حال معلولین و ایجاد زیرساخت­های استاندارد برای همه انواع معلولیت­ها.

۶ – وجود ترافیک­های سنگین که مانع از پیاده­روی مردم می­شوند.

۷ – در هند، زنان معلول بیشتر از مردان رنج می­برند، زیرا آنان اعتقد دارند که معلولیت زنان در نتیجه نفرین گناهانی است که آنان در زندگی گذشته خود مرتکب شده­اند.

۸ – مسئولان شهری مکزیک ناوگان عظیمی از فولکس واگن را به عنوان تاکسی در شهر مکزیک تدارک دیده­اند که می­تواند به تحرک و روان­بخشی بیشتر معلولین در سطح فضاهای شهری کمک نماید اما این وسیله حمل و نقل نیز برای افراد دارای صندلی چرخدار چندان مناسب نبوده است.

 ۵– دستورالعمل­های قابلیت دسترسی برای افراد دارای معلولیت در فضاهای شهری

نمای کلی از شیوه­ها و دستورالعمل­های مربوط به قابلیت دسترسی و تحرک برای افراد دارای معلولیت را در کشورهای مورد مطالعه که تقریباً شبیه به یکدیگر هستند در زیر بیان گردیده اند:  

- خط مشئ و قوانین مربوط به معلولین

- حمایت­کنندگان و برنامه­ریزان شهری

- وسایل نقلیه و راهکارهای بنیادی

- آموزش و آگاهی

اطلاعات به­دست آمده با تلاش­های گروه متمرکز در هر کشور با دقت و روایی بالا جمع­آوری گردیده   شده­اند، ما به­روشنی یافته­های هر بخش را بیان می­کنیم. خلاصه برنامه­های اولیه کسب شده در برخی از مناطق شهری کشورهای مورد مطالعه در جدول ۲ بصورت مقایسه­ای آورده شده است. 

۱ – ۵ خط مشی و قوانین مربوط به معلولین

در همه کشورهای مورد مطالعه قوانین و مقررات بیشتر در ارتباط با زیرساخت­های حمل و نقل و یا قابلیت دسترسی بررسی گردید. به­عنوان مثال، در هند برخی از قوانین مربوط به حقوق معلولین از جمله   دسترسی به فرصت­های برابر، رعایت حقوق بشر و مشارکت کامل در مسائل جامعه مدنی بر اساس مصوبه سال ۱۹۹۵ سازمان ملل، حق و حقوق معلولین را در طرح­های شهری رعایت می­کنند. بر اساس این مصوبه، حقوق معلولین در رابطه با موضوع­هایی از قبیل دسترسی به حمل و نقل غیر جاده­ای، دسترسی به اتوبوس و تأمین امکانات در تقاطع مربوط به جاده­ها لحاظ می­گردد.

در برخی از کشورها قوانین و مقررات مربوط به معلولین بیشتر مورد حمایت قرار می­گیرد و تمام جزئیات چارچوب قوانین درمناطق شهری این کشورها به­طور کامل رعایت می­گردد. کشورهایی مانند کاستاریکا و آرژانتین از این قبیل هستند. تمایل عمومی در اجرای مقررات مربوط به نیازهای حمل و نقل در ارتباط با معلولین این است که وسایل نقلیه مدرن و مناسب با حال معلولین تهیه گردد نه وسایل نقلیه قدیمی و با فرم­های گذشته که مناسب معلولین نبوده­اند. با این حال در بسیاری از موارد، قوانین و مقررات مربوط به مناسب­سازی فضاهای عمومی شهری و سیستم حمل و نقل شهری ویژه معلولین با جزئیات و چارچوب آن مورد اجرا قرار نمی­گیرد و این مهم منجر به اجرا نشدن و نادیده­گرفتن این دست از قوانین می­گردد.

جدول ۲ – عناصر دسترسی در شهرهای مورد مطالعه

۲ – ۵  حمایت کنندگان و برنامه ریزان

در کشورهایی که در ارتباط با مناسب­سازی فضاهای شهری برای معلولین پیشرفت­هایی صورت گرفته، احتمالاً این بهبود­ها در ارتباط با حمایت شدید از طرف خود معلولین و کم­توانان بوده است. بویژه در آمریکای­لاتین، سازمان­های غیردولتی ( NGO_s ) از جمله در کشورهای مکزیک و مرکز ریودداژانیرو برای ایجاد زندگی بدون مانع برای معلولین هم نقش حمایت­کننده (رقابت فعالانه برای ایجاد تغییر در زندگی معلولان) و هم نقش مبلغ را داشته­اند. سازمان­های دولتی و غیردولتی به صورت رسمی و غیررسمی دستورالعمل­هایی را برای دسترسی راحت به اماکن عمومی و ساختمان­های موجود در فضاهای شهری  برای معلولین و گاهی اوقات پیشنهاداتی برای توسعه حمل و نقل ویژه معلولین را ارائه داده­اند. به نظر می­رسد این رهنمودها تاثیرات مهمی بر تصویب  قوانین و مقررات مربوط به طراحی فضاهای شهری  و مناسب­سازی وسایل نقلیه ویژه معلولین دارد. با این وجود به نظر می­رسد، حمایت وپشتیبانی از طرح­های مناسب­سازی فضاهای شهری و بهبود قابلیت دسترسی توسط سازمان­های دولتی و غیردولتی در مناطق شهری مورد مطالعه با یکدیگر همگرایی دارند.

تغیرات و پیشرفت های قابل توجه در ارتباط با مناسب­سازی فضاهای شهری در حمایت­های سازمان­های دولتی و غیردولتی رخ می­دهد. از زمانی که حقوق افراد دارای معلولیت بر اساس مصوبه ۱۹۹۵ بیان شد یک تغییر نگرش مثبت در سازمان­های حمایت­کننده از تغییر ترحم به معلولین به حقوق آنان تبدیل شد. به نظر می­رسد تغییرات صورت گرفته در برخی از مکان­ها بیشتر از بالا به پایین بوده است، سازمان­های مربوط به امور معلولین بایستی در بالاترین سطح یک کشور و در دولت قرار داشته باشند. به­طور مثال، دفتر رسیدگی به امور معلولین آفریقای­جنوبی در دفتر رئیس جمهور و وزارت کشور قرار دارد، در مالاوی نیز مسئول رسیدگی به امور معلولین در وزارت کشور تأسیس گردیده است و بالأخره در مکزیک، برای توسعه و پیوند اجتماعی معلولین با سایر شهروندان موسسه­ای ویژه برای افراد دارای معلولیت در وزارت کشور بنیان گردیده است. به نظر می­رسد تأسیس این دفاتر در شروع امر، تاثیر بسزایی در بالا بردن میزان آگاهی مسئولان در ارتباط با مسائل و محدودیت­های معلولان در فضاهای شهری داشته است. اما تاثیر مهم­تر آن ترویج سیاست­های یکپارچه­سازی بهبود قابلیت دسترسی برای افراد دارای معلولیت (از جمله دسترسی راحت به حمل و نقل) می­باشد و از مهمترین تاثیرات آن تأمین بودجه کافی برای پیاده­سازی و اجرای طرح های مربوط به فضاهای شهری و بویژه بهبود قابلیت دسترسی برای معلولین می­باشد.

۳ – ۵ وسایل نقلیه و راهکارهای بنیادی

بسیاری از رویکردهای مربوط به وسایل نقلیه و زیرساختارهای آن از سوی جوامع پذیرفته شده­اند. برخی از شهرهای بزرگ امریکای لاتین گام­های موثر و مفیدی نسبت به پرداختن به مسائل و مشکلات مربوط به قابلیت دسترسی برای افراد دارای معلولیت برداشته­اند. در برخی از شهرهای آسیا مانند توکیو، سئول و بانکوک نیز این چنین بوده است. اولین گام در این ارتباط اغلب با ساخت و سازهای بزرگ و در مقیاس شهری برای بهسازی سیستم حمل و نقل و مناسب­سازی آن برای معلولین بوده است. بهترین شیوه در طراحی جهانی در ارتباط با سیتم حمل و نقل شهری به ویژه سیستم اتوبوس­رانی در کوریتیبا (Cuitiba) و بوگوتا (Bogota) در کلمبیا اجرا شد، در حالی که در سائوپائولو، بوینس­آیرس و برخی دیگر از شهرها ۱۲ ایستگاه و یا بیشتر با قابلیت دسترسی برای معلولین در نظر گرفته شده است.

راهکارهای مربوط به مناسب­سازی فضاهای شهری و بهبود دسترسی در آفریقا و هند اغلب محدود به پروژه­های با مقیاس کوچک و آزمایش­های متنوعی مربوط به خدمات قابلیت دسترسی بودند، آگاهی­ها و ویژگی­های زیرساختاری و یا اهداف مورد نظر در تحرک و دسترسی در ارتباط با سیستم حمل و نقل، اغلب توسط بخش خصوصی و یا بخش­های رفاه عمومی در هند و آفریقا تهیه می­گردند.

راهکارهای بنیادی در ارتباط با سیستم حمل و نقل عمومی ویژه معلولین که در سال ۲۰۰۰ توسط استنبوری و هوگو پیشنهاد گردیده و مورد بحث قرار گرفته­ند به شرح ذیل می­باشند:

- بهینه­سازی سیستم حمل و نقل عمومی : اقدامات در جهت بهبود قابلیت استفاده از سیستم حمل و نقل عمومی برای کاربران فعلی (از جمله افراد عادی که دارای معلولیت نیستند).

- ایجاد ارتباط صحیح بین مسافر و سیستم حمل و نقل عمومی : این سیستم اقداماتی را برای مسافرانی که دچار معلولیت حسی و اختلالات روانی می­باشند فراهم می­نماید و با این امکانات، سیستم را برای آنان قابل­استفاده می­کند. (از جمله معلولان با مشکلات بینایی، شنوایی یا اختلالات روانی می­توانند به­راحتی با راننده ارتباط برقرار نمایند).

- پیشرفت­های عمده در ارتباط با سیستم حمل و نقل و بهبود قابلیت دسترسی: پیشرفت­هایی که در ارتباط با بهبود قابلیت دسترسی برای معلولان شدید جسمی صورت گرفته است، از جمله افرادی که از صندلی چرخدار استفاده می­کنند.

- خدمات : ارائه خدمات تخصصی برای مسافران دچار معلولیت که هر شخصی بتواند به­تنهایی از امکانات مربوط به حمل و نقل عمومی استفاده کند.

۱ – ۳ – ۵ بهبود سیستم حمل و نقل عمومی

تحقیقات صورت گرفته در آمریکای­لاتین نشان داد که، پیشرفت­های صورت گرفته در مقیاس کلان در قابلیت دسترسی وسایل نقلیه با مناسب­سازی وسایل حمل و نقل و سیستم حمل و نقل عمومی به طور کلی برای افراد دارای معلولیت ایجاد شده که به طور تقریبی تا حدود ۹۰ درصد به نفع معلولین بوده است که این مهم تا حدود زیادی نیز به نفع سایر افراد عادی بوده زیرا با مناسب­سازی سیستم حمل و نقل شهری و فضاهای شهری آنان به­راحتی می­توانند از این امکانات استفاده نمایند. این اقدامات عمدتاً با هزینه­های پایین و مناسب­سازی خودروها صورت پذیرفته است. برای مثال، در مکزیکوسیتی بسیاری از وسایل نقلیه به صورت مدرن و مناسب با حال معلولین طراحی شده و جایگزین ناوگان­های کوچک موجود در سطح شهر گردیده است، دستیابی به مترو و قطار در سطح وسیع، نشستن معلولین و مکان­یابی آنان برای نشستن در پشت سر راننده در وسایل نقلیه و تضاد بالای رنگ برای جهت­یابی معلولین تدابیری بودند که برای رفاه حال معلولین و ناتوانان اندیشه شدند.

شهرهای موزامبیک، مالاوی و هند سیاست رزرو صندلی در وسایل نقلیه و قطار را برای افراد دارای معلولیت در نظر گرفتند، این مهم با نظر سنجی که از معلولین صورت پذیرفت تا میزان %۱۰۰ برای رفاه حال معلولین مفید بود. با تمام این تفاسیر، در بسیاری از کشورها این اعمال یا اجرا نشدند یا به صورت اجباری در سازمان­های ذی­ربط به صورت قوانین درآمدند.

به نظر می­رسد که مناسب­سازی پیاده­روها به­عنوان اولین گام برای بهبود قابلیت دسترسی در مناطق شهری به بهبود تحرک کلی و دسترسی معلولین کمک شایانی می­نماید که در این ارتباط توافق گسترده­ای وجود دارد. شهرهایی مانند مکزیکوسیتی، ریودژانیرو و پرتوریا  متخصصان شهری هزاران سطح شیب­دار برای هم سطح­کردن پیاده­رو با خیابان برای رفاه حال معلولین احداث نمودند. در این ارتباط بانک جهانی نیز همسو با دولت­ها و سازمان­های غیردولتی بر بهبود زیرساختارهای سیستم حمل و نقل غیرموتوری برای افراد معلول تمرکز کرده است.

۲- ۳- ۵  ارتباط صحیح بین مسافر و سیستم حمل و نقل عمومی 

در سیستم حمل و نقل عمومی تلاش­هایی صورت گرفته تا اطلاعات به­راحتی به مسافران با معلولیت داده شود. به­طور مثال، در ریودژانیرو هدایت­کننده­های لمسی و هشداردهنده در سیستم­های حمل و نقل عمومی نصب گردیده شده است. با این حال، تصورات غلط و عدم آگاهی و دانش در مورد چگونگی استفاده از تسهیلات و برقراری ارتباط با افراد معلول با اختلالات بینایی و شنوایی عمده ترین موانع در این ارتباط می­باشند. برخی از شیوه­های معمول در آفریقای­جنوبی وجود دارد که افراد معلول با ابزارهای ساده با راننده ارتباط برقرار می­کنند، به­عنوان مثال معلولین سیگنال­های نصب شده در وسایل نقلیه را با دست لمس می­کنند و نیاز خود را به راننده انتقال می­دهند.

۳- ۳- ۵ بهبود دسترسی برای افراد دارای معلولیت

در ارتباط با سیستم حمل و نقل راهکارهایی از جمله تعبیه قسمتی از مکان در اتوبوس برای ورود صندلی چرخدار، هم سطح­کردن ایستگاه­ها و توقفگاه­ها با سطح اتوبوس، ایجاد سطح­ شیب­دار بین ایستگاه و اتوبوس ارائه گردیده که در کشورهای مورد مطالعه تا حدودی اجرا شده­اند. در آمریکای شمالی و اروپا طراحان وسایل نقلیه عمومی تمایل به کوچک­تر ساختن این وسایل مبنی بر مفیدتر بودن آنان جهت رفاه معلولین بوده است.

بهبودهایی در ارتباط با قابلیت دسترسی برای افراد دارای معلولیت:

۵۰ دستگاه اتوبوس متناسب با نیازهای معلولین در ۶ مسیر شهر مکزیک به صورت موفقیت­آمیزی شروع به کار کردند، در حالی که بیش از ۱۰۰۰ اتوبوس در شهر بوینس­آیرس با خیابان، پیاده­رو، توقف­گاه و  ایستگاه­های حمل و نقل هم­سطح گردیدند. شرایط بد جاده­ها در آفریقای­جنوبی نیاز شدید به اتوبوس­های دو طبقه مجهز به آسانسور یا بالابر را داشتند (این مهم در پروژه­های آزمایشی به کار گرفته شد). با توجه به ناوگان­های عظیم خودروهای ارزان و مناسب در مکزیک و آفریقای جنوبی، مهمترین فرصت برای بهبود قابلیت دسترسی برای این کشورها بود تا از این طریق این خودروهای ارزان و مناسب را جایگزین خودروهای نامناسب و فرسوده کنند، همان­طور که مسئولان این کشورها این اقدام را انجام دادند، این مهم بیشتر مانند خارج ساختن خودروهای فرسوده از چرخه حمل و نقل در کشورهای توسعه­یافته می­باشد. با این حال، در بسیاری موارد تصمیمات اساسی در ارتباط با مناسب­سازی فضاهای شهری و وسایل نقلیه،   راه­حل­های بنیادی همراه با تغییرات اساسی و دستورالعمل­های اجرایی همراه می­باشد، می­توان با این دستورالعمل­های اجرایی قابلیت دسترسی را حتی برای معلولینی که از صندلی چرخدار استفاده می­کنند را نیز فراهم ساخت.

۴- ۳- ۵ خدمات یکپارچه

ارائه خدمات یکپارچه برای معلولین در مقیاس بزرگ در سائوپائولو با ۱۰۰ خودرو  و در کیپ تاون  ۱۵ خودرو  با انعطاف­پذیری بالا کنار یکدیگر قرار گرفته­اند. این خدمات با سطح و کیفیت بالا خدمات مناسبی را به معلولین ارائه می­دهند، اما این اقدامات هزینه­های قابل­توجهی را به خود اختصاص می­دهند   (Venter and Mokonyama ,2001).

4- 5 آموزش و آگاهی در ارتباط با بهبود قابلیت دسترسی برای معلولین

یکی از مسائل بحرانی در ارتباط با سیستم حمل و نقل برای معلولین نحوه نگرش مردم و رفتار رانندگان می­باشد، این مهم اغلب از سوی مسئولان ذی­ربط نادیده گرفته می­شود. یک مثال در این ارتباط مربوط به شهر مکزیک می­شود که آن­ها از یک سیستم یکپارچه اطلاع­رسانی عمومی برای عابران پیاده و خدمات حمل و نقل برای بهبود قابلیت دسترسی تدارک دیده­اند، که این موضوع سطح آگاهی را میان عموم مردم برای تغییر نگرش نسبت به معلولین تغییر داده است. همچنین مسئولان بخش­ مرکزی این کشور،    برنامه­هایی را برای آموزش رانندگان مینی­بوس و رانندگان تاکسی در نظر گرفته­اند.

۶- نتیجه گیری

نتایجی که از بررسی وضع موجود کشورهای مورد مطالعه اخذ گردید شامل:

- سازمان­های حمایت­کننده و مؤسسه­هایی که توسط خود معلولین اداره می­گردند نقش عمده­ای در پیشرفت قابلیت دسترسی و مشارکت آنان در مسائل اجتماعی را به دنبال دارد. سازمان­های حمایت­­کننده از معلولین باید توسط دولت­های کشورهای در حال توسعه به­شدت تقویت گردد.

- دسترسی معلولین به نیازها و ومسائل آنان در کشورهای در حال توسعه مشابه کشورهای توسعه­یافته می­باشد، بکارگیری روش­ها و دستورالعمل­های استاندارد بکارگرفته توسط کشورهای توسعه­یافته می­تواند راهگشای مسائل موجود در کشورهای در حال توسعه باشد البته با در نظر گرفتن شرایط محلی کشور مورد نظر.

- اغلب اولین گام برای مناسب­سازی فضاهای شهری برای معلولین با مناسب­سازی سیستم حمل و نقل آغاز می­گردد. کشورهای مورد مطالعه تأمین منابع مالی خود را از طریق مؤسسه­های موجود در وزارت کشور تأمین می­کنند زیرا آنان معتقدند بایستی برای پروژه­های مفید شهری هزینه کرد. در حال حاضر، مهمترین چالشی که پیش­روی مناسب­سازی فضاهای شهری است این است که، باید بر اساس قوانین و مقررات و با رعایت حقوق بشر بویژه معلولین تطابق یابد (IDB , 2000 , 3). مدرن­سازی و مناسب­سازی سیستم حمل و نقل ممکن است کمک زیادی به معلولین نماید، اما آن به­روشنی تمام مشکلات افراد دارای معلولیت را حل نخواهد کرد.

- یافتن راه حل­های پایدار برای مشکلات دسترسی (و دست یافتن به کیفیت بالای خدمات) در کشورهای مورد مطالعه استفاده از مینی­بوس و تاکسی ویژه می­باشد. چالش عمده در این ارتباط در کشورهای در حال توسعه حل مسائل فیزیکی و جسمی، اجرایی کردن مقررات مربوط به مناسب­سازی شهری در ارتباط با افراد دارای معلولیت و شرایط مالی است، که این مسائل در حال حاضر از عوامل بازدارنده در ارتباط با بهبود دسترسی به شمار می­روند.

- برخی از موارد مربوط به وسایل حمل و نقل مانند زیرساختارها و آموزش رانندگان می­توانند با هزینه­های اندک در بهبود قابلیت دسترسی و سیستم حمل و نقل مفید واقع شوند. مناسب­سازی سیستم حمل و نقل در اولین گام به نفع اکثریت مسافران یا مردم عادی است که بدون اختلالات جسمی و حسی در حال زندگی هستند.

با بررسی اجمالی می­توان این­گونه نتیجه گرفت که، شناخت مشکلات و مسائل، اجرایی کردن اقدامات، پایداری در ارائه راهکارهای مناسب در ارتباط با قابلیت دسترسی و مقرون به صرفه بودن راهکارها بتوان فضاهای شهری را برای معلولین مناسب­سازی نمود.

REFRENSES

1- DFID, 2000. Disability, Poverty and Development. London.

2- Despouy, L., 1993. Human Rights and Disabled Persons (Study Series 6), Centre for Human Rights, Geneva and UN New York.

3- ECMT, 1999. Improving Transport for People with Mobility Handicaps: A Guide to Good Practice. European Conference of Ministers of Transport, Paris.

4- Inter-American Development Bank, 2001. Social Development Newsletter, 11/01.

5- Stan buries J. and J.S. Hugo, 2000. Formulation of policy for transportation of Special Needs Passengers. Proceedings:  CODATU IX. Mexico City, 2000.

6-Venter, C. and M. Mokonyama, 2001. A comparison of two Accessible transport service designs in South Africa. 

۷- Proceedings: 9th International Conference on Mobility and Transport for Elderly and Disabled People. Warsaw, July 2001.